Luca Mattía Duyvendak bekent in de proloog meteen maar dat die lichtelijk geobsedeerd is door online haatberichten over trans en non-binaire mensen. Alle posts die hen ontkennen, relativeren, uitschelden en totale onbegrip tonen. Die online haat wordt steeds erger: in vier jaar tijd was er op sociale media een vertienvoudiging van dit soort haatberichten. En ook op straat wordt het steeds onveiliger voor trans en non-binaire mensen.

Hoe denken die mensen, vraagt Luca zich af. Wat drijft de haters en wat kun je ertegenin brengen? Het boek Het is misschien wennen (maar je kunt me niet ontkennen) wil de argumenten aanreiken om met die haters in gesprek te gaan. Luca maakt zich geen illusies. Een transfoob gaat ook met dit boek niet ineens anders denken. Leest zo iemand dit wel? Nee, maar wil je iets veranderen, dan moet je ‘echte gesprekken’ voeren. En hier, in dit boek, vind je genoeg aanknopingspunten voor die gesprekken.

Eindmusical

‘Genderpaniek is ouder dan je oma’s theeservies’, schrijft Luca op de pagina’s waar die beschrijft waar het verzet en de angst voor genderdiversiteit vandaan komt (kerk, rechtsextremisten, conservatieven). Die schrijft ook hoe het te verklaren zou kunnen zijn (gevoel van verlies van zekerheden en controle). En hoe de mensen die dit betreft, dan gaan wijzen naar transgender personen.

Luca Mattía Duyvendak ( als vrouw geboren in 1997) beschrijft ook diens eigen ontwikkeling. Inzoomend op die momenten die bepalend zijn geweest in diens genderzoektocht. Bijvoorbeeld de 11-jarige Luca die in de eindmusical van school een jongen speelde en die kleren na afloop van de voorstelling niet meer wilde uittrekken. Of de 20-jarige die probeert zich geen nepvrouw te voelen als die bh’s en strings koopt. En hoe er een paar jaar later deuren opengaan naar een andere genderbeleving.

Dat is onontkoombaar, schrijft die. Het is als bij een bal die je onder water drukt. Laat je die los, dan schiet ie gigantisch omhoog. ‘Dat gebeurt denk ik ook als identiteiten onderdrukt worden.’

Gendergevoel

Luca onderzoekt heel precies wat die identiteit dan bij hen is. In welk hokje voelt die zich beter en wat betekent dat voor het lichaam dat die zou willen hebben? ‘Als ik me inbeeld met een mannelijk lichaam, dan voel ik een soort van rust, een omhelzend gevoel naar mezelf in plaats van stekeligheid.’ (..) ‘Misschien dat ik mannenkleding prettig vind om te dragen als een soort aanwijsbord’. En ‘misschien dat ik me vrouwelijker zal kleden als mijn lichaam mannelijker wordt, omdat ik dat aanwijsbord minder nodig heb.’ Misschien!

Is het gendergevoel wel betrouwbaar? Kun je spreken van een verkeerd lichaam? Nee, dat vindt Luca niet een fijne manier om het gevoel van vervreemding te beschrijven. Maar wat zit er dan wel achter dat gevoel? Hoe kun je zeker weten dat het over genderdysforie gaat? Hoe kom je daarachter? Misschien blijft er altijd wel twijfel.

De kast

Hen beschrijft het gendergevoel als volgt: ‘Wie je eigenlijk bent is naar mijn idee hoe je je het prettigst voelt, het meest jezelf. Ook als dat niet overeenkomt met je lichaam.’ Toch vind ik dit ook best lastig. Je prettig voelen is van zoveel dingen afhankelijk, van de mensen om je heen, van hun acceptatie, van veiligheid, je vrijheid. Maar ik herken het wel. Als er acceptatie is en veiligheid en je daarin jezelf kunt zijn, kun je je echt gelukkig voelen. Dan is ‘prettig’ soms nog een understatement.

Hen benoemt ook de dubbelheid bij uit de kast komen. Enerzijds wil je dat mensen je nog steeds zien als dezelfde persoon en anderzijds juist niet. Want er is een deel van jezelf dat je achterhoudt. Als je dan vertelt: ik ben non-binair, dan is dat toch ook maar weer een stukje van alles wat je bent. Zoals Luca schrijft: ‘ik ben nog steeds Luca.’

Je kunt ook twijfelen over je gevoel. Is dat er over tien jaar nog steeds, zouden mensen het wel  begrijpen of geloven, zullen ze je niet afwijzen of ben je voor anderen alleen nog maar die ‘non-binair’? ‘Ik zou willen dat de kast niet bestond’, schrijft Luca.

Wat wij ervan vinden:

Het boek is onderzoekend, analytisch, grondig, openhartig en goudeerlijk. In de gedeelten over Luca zelf en alle onzekerheden die die heeft, en ook in de andere hoofdstukken. Het grootste deel van het boek zijn die andere hoofdstukken, de dingen die mensen aanvoeren om gendergevoel in twijfel te trekken. Zoals: het is een hype, het is maar tijdelijk, wat ben je nog als je niet man of vrouw bent? Samengevat in vier delen: ‘je bestaat niet’, ‘je vraagt te veel aandacht’, ‘je bent een gevaar voor vrouwen’ en ‘je bent een gevaar voor kinderen’.

De aanpak is steeds vergelijkbaar. Luca benoemt de dingen die mensen aanvoeren tegen transgender personen. Die speelt dan een soort van advocaat van de duivel en schrijft het best te kunnen begrijpen dat mensen misschien het gevoel hebben dat het een hype is of dat transgender mensen zich maar moeten aanpassen in plaats van zijzelf. Maar vervolgens ontrafelt die de gedachtegang grondig tot er niets meer van overblijft. Het gevoel van mensen die dit beweren blijkt steeds weer gebaseerd op drijfzand.

Kinderen

Als het gaat over kinderen die je niet met informatie en voorlichting over gender zou mogen lastigvallen – je zou ze op ideeën kunnen brengen, help! – wijst Luca erop dat je de kinderen juist in gevaar brengt door ze deze informatie te onthouden. Wees niet bang dat je kind in gevaar komt als een dragqueen komt voorlezen op school of als ze een boek lezen waarin een lammetje een varkentje wil zijn. ‘Nee, wees bang dat ze niet zouden leren dat hun lichaam van henzelf is. Dat ze leren dat ze verkeerd zijn hoe ze zijn. Wees bang dat ze leren hun gevoelens te verstoppen.’

En (excuus voor het lange citaat): ‘Kinderen worden niet bedreigd door diversiteit. Ze worden bedreigd door doofpotten, te strikte normen van wie ‘normaal’ is en door een kast die zo lang dichtzit dat ze verstikken.’

Voor iedereen

Het is mooi zoals Luca het gendergevoel beschrijft. Dat zijn waardevolle stukken voor iedereen.

Want eerlijk gezegd heb ik me wel afgevraagd wie die probeert te bereiken met dit boek. Wie leest dit? Stel je voor dat je in de boekhandel staat en je pakt dit boek in handen. De titel is nogal omslachtig en ook best cryptisch. Je kijkt misschien naar de omslag – Luca die een weg aanlegt tussen twee afgronden. En je leest de tekst: ‘over emancipatie, weerstand en hoe we samen verder kunnen’. Dat maakt het boek niet echt veel aantrekkelijker.

Maar iedereen zou dit móeten lezen. Ik lees met een potlood in de hand en heb uiteindelijk zo’n beetje het halve boek onderstreept. Zoveel prachtig geformuleerde argumentaties, gedachten en gevoelens waar ik me in herkende, ben ik tegengekomen.

Goede gesprekken

Dat Luca mensen vooral goede argumenten en gespreksstof wil geven, blijkt ook uit de epiloog. Dan komt die terug op de ‘goede gesprekken’ en hoe je die zou kunnen voeren. ‘Hoe moeilijk het ook is: neem je voor om de ander niet te willen overtuigen van jouw mening, want paradoxaal genoeg heb je alleen dan de kans dat de ander in beweging komt.’

Dus luister naar zo iemand die je ontkent, betwijfelt of zelfs aanvalt, vraag hoe die persoon tot diens opvatting is gekomen, erken de beleving en vraag of het oké is om jouw ervaringen te delen. Vraag misschien wat die persoon zou kunnen helpen om trans mensen en non-binaire mensen beter te begrijpen. En hoe je ervoor zou kunnen zorgen dat iedereen in onze samenleving veilig en vrij is, dus ook non-binaire en transgender mensen.

Hopelijk kunnen we dat soort gesprekken nu beter voeren. Dankzij Het is misschien wennen (maar je kunt me niet ontkennen).

Ton van den Born

Door: Luca Mattía DuyvendakTaal: NederlandsEAN: 9789400413320Jaar: 2026Waar te vinden: Boekhandel, bibliotheek en online verkoop

Thema's

Activisme Biografisch Coming-out Gender Non-binair Non-fictie Transgender