Meteen bij de start van World Pride 2026 hing de stad vol posters van het Luther Museum. Daarin stelde het dat de Lutherse geloofsovertuiging al van oudsher verschillende seksuele oriëntaties en genderidentiteiten verwelkomt. In tegenstelling tot sommige andere stromingen, en in die mate dat binnen in elk geval de Nederlandse Lutherse kerk geen enkel bezwaar zou zijn tegen wie dan ook als priester, ouderling of diaken. Dit maakte nieuwsgierig naar de tentoonstelling, mede samengesteld door diaconaal werker Lies Bouma (die/diens) en met foto’s van Jesse van den Berg (die/hij).

Naast deze tentoonstelling in de kerkzaal zien we in de andere ruimtes van het Wittenberg-gebouw (oorspronkelijk het Evangelisch-Luthers Diaconie Oude Mannen- en Vrouwenhuis) de tentoonstelling We carry forward, gecureerd door Andrea Knezović, waarin verschillende kunstenaars reflecteren op allerlei manieren waarop queerness zich moet verhouden tot instituties en mainstream opvattingen. Gedurende de looptijd van de tentoonstellingen heeft het Luthers Museum daarnaast een aantal events voor en door queer gelovigen georganiseerd, zoals een queer filmavond, een kerkdienst om 45 jaar homohuwelijk te vieren, een leesclub en een theatervoorstelling.

Wat wij ervan vinden:

Deze tentoonstelling is zonder meer de moeite waard. Hij loopt nog tot en met 11 oktober 2026. Op die dag (niet toevallig Coming Out Day) is er ook een finissage, van 15.00-18.00 uur.

Het laat zien dat de Lutherse kerk in Nederland praktisch en nuchter reageerde op maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren zeventig. Er kwam een grote homo-emancipatiebeweging op gang, en de Lutherse gemeenschap wilde bij zichzelf nagaan hoe zij in deze ontwikkelingen stond. Was homoseksualiteit zondig? Mocht een homohuwelijk ingezegend worden? Mochten homo’s priester worden?

Verschillende beelden, teksten en video’s laten zien hoe dit afwegingsproces in de Lutherse kerk als één van de eerste heeft plaatsgevonden. Zo ontdekte men dat Luther zei dat de kerk geen moreel oordeel meer moest hebben over het huwelijk. Dat was een burgerlijke zaak; de kerk kon hooguit inzegenen. Elders komen we te weten dat de enige taak die Lutheranen voor een priester zien, het verkondigen van het evangelie is. Daarvoor maakt het niet uit op wie je valt of welke genderidentiteit je hebt. Daarbij: Lutheranen zien zichzelf als egalitair. Iedereen is priester in deze kerk, niemand staat boven een ander.

Met name waar het gaat over het contextualiseren van de bijbel is de tentoonstelling inzichtgevend. De bijbelteksten waar veel geloofsstromingen een afwijzing van homoseksualiteit in lezen, staan immers in een context. Niet alleen zijn ze omgeven door andere teksten, maar ook gemaakt in een tijdgeest. De Lutheranen zien in bepaalde teksten behalve de letter ook die geest: een oorspronkelijke intentie die niet altijd zo gelezen wordt bij andere geloofsstromingen. Mede daarop is de openheid van de Lutherse gemeenschappen in Nederland gebaseerd. Ook wordt de aandacht gevestigd op een diversiteit aan genders in de bijbel en in commentaren. De prachtige foto’s van Jesse van den Berg laten het effect op de kerkgemeenschappen zien: gay koppels, en verder onder meer een transmasc persoon met een nonbinaire partner, en ook samensteller Lies Bouma, wiens partner zij/diens als voornaamwoorden gebruikt.

In de nevententoonstelling We carry forward mooi werk van onder meer Philipp Gufler (hij/hem) die vijf quilts (#50 t/m 54) heeft gemaakt over historische LHBTQIA+-personen, onder wie Reed Erickson, een van de eerste trans mannen in de Verenigde Staten, Charlotte Charlaque, trans vrouw en trans activist, en Helmut Berger, androgyn en biseksueel acteur.

Waar te vinden: Luther Museum Amsterdam.Periode: van 10 juli 2026 tot 11 oktober 2026 Beëindigd

Thema's

Activisme Biografisch Coming-out Documentaire Geloof Gender Historisch Non-binair Non-fictie Relaties Seksualiteit Trans man Transgender