In Trans. Et alors? komen twaalf transgender personen aan het woord. Ze worden geïnterviewd door Piet Hoebeke, uroloog in Gent, en Marijke Libert, journalist. De twaalf lopen uiteen van 19 tot 78. Ze zijn trans vrouw, trans man of non-binair. Ze vertellen openhartig wat ze vinden en voelen, hoe ze er zelf achterkwamen en hoe de wereld reageerde, wat hun mooie ervaringen zijn en ook welke de minder mooie zijn.

Tussen de interviews staan foto’s van fotografe Lieve Blancquaert, liefdevolle brieven van ouders aan hun trans kinderen en met zorg samengestelde tekstblokken over allerlei onderwerpen. Soms worden daar controversiële en moeilijke zaken toegelicht. Bijvoorbeeld over sport en transgenders, geïnternaliseerde transfobie, spijt, mentale gezondheid, seksueel genot na transitie, de kosten van die transitie, puberteitsremmers of de angst in de maatschappij.

Die angst in de maatschappij, de negatieve reacties die transgender mensen en ook de transgenderzorg oproepen, vormen ook een aanleiding voor dit boek. Aldus Piet Hoebeke. Hij is behalve uroloog, hoogleraar en in België een bekende arts. Zo’n 35 jaar geleden voerde hij al operaties uit voor intersekse en transgender mensen.

Bang

Hij spreekt onder anderen met Sam Bettens, de muzikant die vroeger in K’s Choice zong en een autobiografie schreef. Hij vraagt andere mensen in het boek hoe ze zichzelf zien: ben je nu trans vrouw of zie je jezelf als vrouw? De non-binair trans-feminiene Joppe (die/zij) probeert te verklaren waarom de maatschappij bang is voor transgender.

Hoebeke spreekt ook met Maliqa, een Zwarte trans vrouw. Ze vertelt hoe moeilijk het is voor haar, hoe afwijzend de maatschappij vaak is. ‘Sommige mensen vinden het nodig om commentaar te geven, gewoon in je gezicht. Of ze beginnen te lachen en reageren zelfs agressief. Ik ben al meerdere keren bespuugd.’

Het blijkt voor veel transgender personen nog steeds moeilijk om te leven in een wereld die nog niet klaar is voor hen. Transfobie, maatschappelijke uitsluiting, bekeken worden en onbegrepen. Hoebeke haalt trans man en dichter Kae Tempest aan: ‘But it’s the world that’s sick, baby, we’re alright.’

Dat het niet onze lichamen zijn, maar de maatschappij, betoogt ook Miquel Missé, een Spaanse trans man. Hoebeke citeert hem in het interview met Jesse. Missé schreef in zijn boek ‘De mythe van het verkeerde lichaam’: ‘wij passen ons lichaam aan omdat de maatschappij niet kan aanvaarden dat wij mannen zijn met een vrouwenlichaam. Als de maatschappij tolerant zou zijn, dan zouden we dat hele proces (van transitie) niet hoeven doen.’ Je ervaart dan eerder iets van sociale dysforie. Maar, zegt Hoebeke, ‘uit ervaring met mijn patiënten weet ik dat de meeste van hen zouden zeggen: weg met dat lichaam’.

Wat dan nog?

De titel (Trans. Et alors?) kun je lezen of begrijpen als: ik ben trans, en wat dan nog? Wat maakt het uit? Zo is er eerder een boek bij dezelfde uitgeverij verschenen: ‘60. Et alors?’ Met dezelfde fotografe. Daar was Piet Hoebeke een van de twaalf geïnterviewden. En een ander die over de ervaring van 60+-zijn vertelde in dat boek was (trans vrouw) Petra De Sutter. Het lijkt een reeks, maar dit zijn – voorlopig misschien – de enige twee et-alors-boeken.

Wat wij ervan vinden:

Mooie interviews, prachtige foto’s en zorgvuldig gemaakt! Dit boek is een goed boek voor iedereen die meer wil weten over de transgender identiteit. Wat houdt het in, wat voel je, wat zit eraan vast, wat betekent het allemaal voor je leven? Een heel geschikt boek ook voor mensen (ouders, partners, vrienden) die willen weten wat hun kind, partner of vriend overkomt.

Het viel me wel op dat de geïnterviewden steeds het belang van goede begeleiding in een medisch transitietraject benadrukken. Echt, telkens weer. Dat het traject dan soms lang duurde, betekende vooral dat je niet overhaast beslissingen nam. Spijt van je transitie krijg je sneller als je die begeleiding en steun afwijst, betoogt Hoebeke. Als je niet wilt wachten op gesprekken en groen licht en als het je gewoon allemaal te lang duurt. Als je er dan voor kiest je hormonen op internet te kopen en je in Thailand te laten opereren.

Dit boek probeert daar in elk geval een ander geluid te laten horen: goede begeleiding van en voorafgaand aan een medisch transitietraject helpt je echt. Het gebeurt ook soms dat mensen na een operatie in het buitenland bij UZ Gent komen omdat er complicaties zijn.

Trans jongen Bee over een zorgvuldig traject: ‘Mijn psycholoog zei: Er is een reden waarom je op therapie moet gaan, op een wachtlijst moet staan, en jaren moet praten met iemand die daarin gespecialiseerd is, er is een reden waarom je dat hele proces moet doorlopen.’ (Namelijk dat je goed beseft wat het inhoudt voor jou, je lichaam, je leven, en dat je geen spijt krijgt van overhaaste beslissingen.)

Ik begrijp dat helemaal en ik vind het prima, en ik sta vanzelfsprekend 100 procent achter goede begeleiding. Maar veel transgender personen zijn er al lang uit, ze willen verder. Meer gesprekken en langer wachten voedt vooral frustratie en moedeloosheid. Het lijkt in dit boek haast een agenda te zijn. Heeft dat te maken met Hoebeke, die immers in de transgenderzorg werkt? Ongetwijfeld. Boodschap is dan: heb geduld en accepteer die wachttijd nu maar, want dit is hoe het werkt.

Het boek lijkt op sommige momenten dan een soort van legitimatie voor de aanpak zoals die in België nu voor transgender mensen gebruikelijk is. Zo benadrukt Hoebeke dat hij nog nooit transgender mensen onder 18 heeft geopereerd en dat in Gent slechts 12 procent van de jongeren puberteitsremmers krijgt. Dat is dan ook een reactie op het Cass-rapport waarin twijfels werden uitgesproken over het gebruik van die remmers.

Dat is mijn enige puntje. Aan de andere kant heb ik veel geleerd van dit boek. Het is actueel, zorgvuldig en breed. Het laat twaalf mooie mensen aan het woord, met behartenswaardige meningen en uitspraken.

Bijvoorbeeld dat trans-zijn niet je leven hoeft te overheersen. Het is maar één aspect van wie je bent. Dus: trans… en wat dan nog?

Luister ook naar dit interview met Piet Hoebeke voor ‘De Zondag’!

Tekst: Ton van den Born

Door: Piet HoebekeTaal: VlaamsEAN: 9789465302430Jaar: 2026Waar te vinden: Boekhandel, bibliotheek en online verkoop

Thema's

Jongeren Non-binair Non-fictie Ouderen Seksualiteit Sport Trans man Trans vrouw Transitie