Wat wij ervan vinden:
De expositie laat zien hoe lang queer vluchtelingen al moeten strijden om in Nederland bescherming te krijgen op grond van seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Het COC begon dit in de jaren 80 en 90 al in kaart te brengen. Pas in 1992 werd voor het eerst asiel verleend op grond van homoseksualiteit. Een schrijnendn krantenartikel uit Trouw van 1995 laat zien hoe de toenmalige minister Borst wilde verbieden dat vluchtelingen zonder vergunning een ‘sekse-operatie’ zouden ondergaan. En dat terwijl één van de criteria van de IND voor je erkenning als queer vluchteling is, dat je verhaal geloofwaardig is, waarbij nieuwe feiten (zoals hier in transitie gaan) meetellen voor een positief besluit na een eerste afwijzing van een asielverzoek.
Een schat aan archiefmateriaal wordt gecombineerd met persoonlijke verhalen. Je kunt je verdiepen in hoe de asielprocedure verloopt, en in de waaier van initiatieven door en voor queer vluchtelingen die Nederland intussen rijk is.
Bijeenkomst 28 januari
In een goedgevuld theater van de Openbare Bibliotheek op Oosterdok in Amsterdam vond op 28 januari een themabijeenkomst plaats over hoe het is om als queer vluchteling in Nederland terecht te komen. Deze bijeenkomst hoorde bij de tentoonstelling en na afloop werd ook een bezoek gebracht aan de derde verdieping om daar de expositie te bekijken.
Moderator Nilab Ahmadi vertelde halverwege de bijeenkomst jaren geleden als vluchteling naar Nederland te zijn gekomen, toen het “nog een stuk vriendelijker was”, aldus Nilab. Als eerste werd Queer to Support op het podium gevraagd, vandaag vertegenwoordigd door Peace Bien Ejekwu en Emmanuel Hova. In hun inleiding lieten zij zien dat een vluchtelingenstatus krijgen tegenwoordig eigenlijk nog moeilijker is dan in de jaren negentig, toen de eerste queer vluchteling naar Nederland kwam.
Stel je de situatie maar voor: in je eigen land heb je je jaren verborgen moeten houden, en hier in Nederland is een eis van de IND dat je, plat gezegd, ‘aantoonbaar queer’ bent. Bijvoorbeeld door zichtbaar deel te nemen aan queer activiteiten, bijna activistisch te zijn. Dat is voor iemand die zichzelf altijd heeft moeten verloochenen een hele grote opgave. Bovendien: iedereen heeft (recht op) een eigen expressie. Wie bepaalt dan de normen aan de hand waarvan je als ‘queer genoeg’ wordt gezien?
Hoe een samenleving omgaat met queer vluchtelingen, laat zien waar de breuklijnen van die samenleving zitten.
Hierna kwam het panel van vanavond op het podium: Alejandra Ortiz (Papaja Kuir), Andrew Shield (Universiteit Leiden), Sabine Jansen (COC) en Savannah Koolen (Here to Support). De laatste vertelde hoe lastig het soms is voor Here to Support en Queer to Support om mensen bij te staan in hun asielproces. Eigenlijk vind je dat iemand niet zou moeten hoeven toelichten hoe die zich voelt en hoe diens seksleven eruitziet. Maar toch help je iemand daarbij. En wat een privilege heb je eigenlijk als je dat nooit hebt hoeven doen, en hoe ontmenselijkend kan het zijn als je hier wèl doorheen moet, zo bevestigde Alejandra uit ervaring.
Alejandra vroeg de zaal: is het niet interessant dat Nederlanders die naar Paraguay zijn uitgeweken omdat zij het niet eens zijn met het beleid van de Nederlandse regering niet door een of andere asielprocedure heen hoeven, of in een asielcentrum worden opgesloten, maar zich daar vrij mogen vestigen, in een zelfgekozen alternatieve samenleving?
Andrew Shield wees erop dat het recht op asiel voor queer mensen al een tijd bestaat, maar dat de manier waarop dat gestalte krijgt, helaas niet een netjes stijgende lijn van vooruitgang vertoont. Hij schreef eerder over de ambivalentie in Nederland als het over queer vluchtelingen gaat in het artikel ‘Sexuality and Asylum: Progress and Ambivalence in the Netherlands 1979–1986’, in het Journal of Migration History (11 (2025)).
Een voorbeeld gaf Sabine Jansen, die vertelt dat men het aanvankelijk onnodig vond dat mensen hier asiel aanvroegen, als zij zich in hun land van herkomst succesvol verborgen hadden weten te houden. En dat terwijl het recht op asiel wettelijk vastligt. De aanwezigen luisterden vol aandacht en uit de zaal kwam de vraag wat queer mensen die hier asiel nodig hebben, behulpzaam zou zijn. ‘Zichtbaar zijn als organisatie die support biedt, en vooral ook eten aanbieden bij je evenementen’, was het praktische antwoord.
Na de pittige confrontatie met het Nederlandse asielbeleid was het tijd voor muziek van rapper Benjacobs en van lieverlee begaf het publiek zich dansend door de zaal en over het podium. Een feestelijke afsluiting van dit deel van het programma, waarna de bezoekers naar de expositie op de derde verdieping gingen.
Leestip: De waarheid zal me bevrijden van Alejandra Ortiz, trans vrouw die haar vluchtverhaal vertelt.
Door: IHLIAWaar te vinden: Oba Oosterdok Amsterdam. De expositie bevindt zich op de derde verdieping bij de IHLIA-balie.Periode: van 29 november 2025 tot 15 februari 2026 Beëindigd
