Met de oude transgenderwet die gold in de periode 1985-2014 heeft de Nederlandse overheid willens en wetens de mensenrechten en lichamelijke integriteit van trans en intersekse personen geschonden, zo blijkt uit het onderzoek ‘Een onmenselijke wet’ dat vandaag werd gepresenteerd door onderzoekers van de Radboud Universiteit, in opdracht van het Ministerie van OCW.
Een team van onderzoekers aan de Radboud Universiteit heeft aan de hand van oral history-interviews en historische bronnen onderzoek gedaan naar de impact en totstandkoming van de voormalige wet. De wet maakte het voor transgender en interseke mensen mogelijk om hun geslachtsregistratie op de geboorteakte en paspoort aan te passen, maar verbond hier ingrijpende en mensonterende voorwaarden aan. Men moest onomkeerbaar onvruchtbaar zijn gemaakt, werd gedwongen te scheiden en moest ongeacht hun eigen wensen verregaande medische ingrepen ondergaan.
“Talloze mensen zijn permanent gesteriliseerd. Mensen hebben door de overheid opgelegde, ontzettend ingrijpende en medisch niet noodzakelijke ingrepen ondergaan. Allemaal alleen maar omdat men bang was voor puur fictief misbruik. Omdat het bestaan van een hele bevolkingsgroep niet paste binnen het bekrompen wereldbeeld van politici.” – Remke Verdegem, voorzitter Transgender Netwerk
De 28 diepte-interviews met transgender en intersekse mensen die zijn getroffen door de wet, maken de grootschalige schending van lichamelijke integriteit pijnlijk zichtbaar. De wijziging van hun geslachtsregistratie was voor veel trans en intersekse mensen een voorwaarde om een veilig en volwaardig leven te kunnen leiden. Zonder deze aanpassing kwamen ze in gevaarlijke situaties terecht en hadden veel mensen het gevoel dat hun leven tot stilstand kwam. Dit gaf getroffenen het gevoel geen keuze te hebben, waardoor ze ingrepen ondergingen waar ze anders niet of pas op een later moment voor hadden gekozen.
“Wat transgender en intersekse mensen is aangedaan door deze wet, had nooit mogen gebeuren. Het kabinet heeft hier excuses voor gemaakt. Dit rapport rondt het proces van erkenning en excuses af. Tegelijk is het een nieuwe stap; op weg naar beter. Ik dank de mensen die hun ervaringen hebben gedeeld voor hun moed en waardevolle bijdragen.” – Judith Thielen, staatssecretaris Onderwijs en Emancipatie
Tijdens de totstandkoming van de oude transgenderwet in 1985 zijn er wel zorgen geuit over de gevolgen voor de lichamelijke integriteit van trans en intersekse mensen. Maar deze zorgen bleken keer op keer minder zwaar te wegen dan de angst voor ‘misbruik’ en vastomlijnde ideeën over gender en hoe een gezin eruit moest zien. Dit laat zien dat de wet niet het gevolg was van een eenduidige ‘tijdsgeest’, dat men simpelweg niet beter wist, maar dat er bewust en weloverwogen is gekozen voor de onmenselijke behandeling van een hele bevolkingsgroep.
“Politici, leer alsjeblieft van deze verschrikkelijke zwarte bladzijde uit onze geschiedenis. Zorg dat je de mensen waar je beleid voor maakt centraal stelt, in plaats van een ongefundeerde angst voor misbruik of fraude. De nieuwe transgenderwet ligt nog steeds op zijn gat, terwijl dat juist hét moment is om te bewijzen dat al jullie mooie woorden betekenis hebben.
Excuses zijn mooi en belangrijk, maar met steun voor de vernieuwde transgenderwet laat je als overheid echt zien dat je iets hebt geleerd.” – Remke Verdegem, voorzitter Transgender Netwerk
Die keuze beperkte zich niet tot de politiek. In principe bood de wet (beperkte) ruimte om op individuele basis af te wijken van bepaalde verplichte ingrepen, maar deze ruimte werd door medici nauwelijks benut, zoals uit de ervaringen bleek.
“Dit rapport laat ook zien dat artsen partij waren bij de totstandkoming en uitvoering gedurende 29 jaar van de mensenrechten schendende voorwaarden bij wet. Ze hebben deze schendingen ondersteund, in stand gehouden en genormaliseerd. Excuses en publiekelijke reflectie van hun kant zou dan ook gepast zijn.” – Willemijn van Kempen, voorzitter stichting CuraTim
Lees het hele rapport hier
Lees de publiekssamenvatting hier