Is trans zijn een soort modeverschijnsel? Critici beweren soms van wel. Er zouden geen trans mensen zijn als we het er als samenleving niet over zouden hebben – als het allemaal niet zo breed werd uitgemeten in de media, zeggen ze.

Wie als trans persoon tegen dit soort opvattingen aanloopt, kan dit als een ontkenning voelen. Die verlangt er naar te kunnen wijzen op voorbeelden uit de geschiedenis. Voorbeelden die zeggen: “trans mensen zijn er altijd al geweest. Je kunt kritisch zijn, maar niet op grond van historie. Het heette misschien niet zo, of er werd anders tegenaan gekeken, maar nieuw zijn we niet, en zeker geen modeverschijnsel”.

Historicus Kit Heyam (die/hij) citeert in de epiloog van zijn boek Before we were trans hoe belangrijk het kan zijn om herkenning te vinden in historische figuren: het geeft hoop op zelfdefinitie, een beschrijving van je relatie tot jezelf in plaats van tot een of andere ‘binaire indeling’ waar niemand om gevraagd heeft.

Het boek geeft dan ook een waaier aan historische schetsen van mensenlevens waar je met een hedendaagse trans bril op herkenning in kunt vinden.

Wat wij ervan vinden:

Het boek begint met een verhelderende uitleg waarom het zo lastig is om een ‘trans geschiedenis’ te schrijven. Geboortegeslacht werd historisch bijvoorbeeld niet vastgelegd. En alleen het woord trans al: wat we daaronder vandaag de dag verstaan, is cultuur- en tijdgebonden.

Daarbij besteedt Heyam ook veel aandacht aan diens eigen ‘bril’. Nergens in dit boek “claimt” Heyam de mensen die hij beschrijft als trans, gezien door zijn Westerse bril van vandaag. Hij zet ze als het ware in hun context, voorzover dat mogelijk is, en opent het gesprek: is het mogelijk voor trans mensen, hier in het Westen en vandaag, om in hun levens herkenning te vinden? Hoe ver kunnen en mogen we daar in gaan?

Deze benadering is heel bewust gekozen. Want voor wij het weten, eigenen wij ons als het ware mensen en hun geschiedenissen toe, terwijl dat niet past. In sommige culturen bestaat er niet eens iets als een binair idee van gender. In andere zijn ‘derde genders’ aanwezig, maar hebben ze een spirituele betekenis waarvan Heyam stelt dat hij die als Westerling niet in volle omvang kan begrijpen. Laat staan dat hij ze ‘zomaar mag gebruiken’ als bewijs dat ‘trans’ niet nieuw is.

The simple precept of knowing people on their own terms can transform more than history; it also has the power to liberate us in the present

Maar ook diens eigen historische wortels kan Heyam niet meer navoelen. Wie kan zeggen hoe iemand zich voelde die in de zestiende eeuw, in diens historische context, leefde als man terwijl die op een bepaald moment als ‘geboren’ vrouw ‘ontmaskerd werd’? Wat was, als voorbeeld, de invloed van over-erving naar oudste mannelijke afstammeling in de welwillendheid waarmee gekeken werd naar een mogelijk trans hertog die de landerijen van diens vader erfde? Wat was de invloed van klasse en rijkdom op de mogelijkheden om als man geaccepteerd te worden?

Deze zorgvuldigheid is belangrijk en leidt tot een pleidooi om open te blijven naar mogelijke interpretaties van levens die niet de onze zijn. Een levensverhaal over iemand die zich mogelijk vandaag als butch lesbian zou identificeren, kan evengoed een verhaal zijn over een historische trans man in hedendaagse termen. Heyam hoopt dat deze interpretaties naast elkaar kunnen staan en dat zowel lesbische mensen als trans mensen herkenning kunnen vinden in hun verhalen. We kunnen het de mensen in kwestie niet meer vragen, maar we kunnen ze op deze open manier tóch in onze trans geschiedenis opnemen.

Heyam presenteert heel uiteenlopende portretten van mensenlevens in hun context, uit alle windstreken en tijden. Van een man in het negentiende eeuwse Londen die gearresteerd wordt omdat hij vrouwenkleren draagt, tot de gendercide op mensen die in de ogen van koloniserende overheden afweken van ‘de natuurlijke orde’.

The way we think about gender today is not natural or traditional but constructed and contingent.

Mensen nemen zoals ze zijn, zoals ze zelf zeggen dat ze zijn, ook al kun je dat nooit helemaal begrijpen: dat ziet Heyam als een ultieme vorm van respect. Dit boek ademt dat respect. Heyam citeert een passage uit Ursula LeGuins The Left Hand of Darkness (pp 248-249) om te illustreren hoe een oprechte en volledige waardering van een voor jou onbekende gender-ervaring van iemand anders eruit kan zien. Heyam hoopt op die open houding voor de samenleving van de toekomst.

Door: Kit HeyamTaal: EngelsEAN: 978-1541603080Jaar: 2022Waar te vinden: Boekhandel, online. Niet te leen, wel in te zien bij IHLIA te Amsterdam

Thema's

Ballroom Biografisch BIPOC Confronterend Drag Gender Historisch Intersekse Non-binair Non-fictie Seksualiteit Trans man Trans vrouw Transgender Transitie Wetenschap